Αυτό που ακούν διαρκώς οι φίλοι μας οι ξένοι για την Ελλάδα είναι πως η διαφθορά είναι το εθνικό μας σπορ – οι ίδιοι οι πολιτικοί μας άλλωστε χρησιμοποίησαν πρώτοι τον όρο. Δυστυχώς, δεν είναι ψέμα. Κατά την παραμονή μου στην Ινδία, καταδίκασα με μεγάλη ευκολία τη διαφθορά του ινδικού κράτους. Γυρίζοντας στην Ελλάδα, και συνειδητοποιώντας πως η χώρα μας δεν διαφέρει καθόλου στο συγκεκριμένο τομέα, αναγκάστηκα να το φιλοσοφήσω. Σκέψου πως γεννιέσαι φτωχός. Πως παρακολουθείς τη γενιά σου να χάνεται, να εγκαταλείπει το σχολείο για να δουλέψει και να βοηθήσει την κατάσταση στο σπίτι. Σκέψου πως δεν έχεις στον ήλιο μοίρα που λέμε, πως δεν υπάρχει καμιά ελπίδα να αλλάξει η ζωή σου γιατί κανείς δεν νοιάζεται, είσαι αναλώσιμος. Και τώρα σκέψου πως μια μέρα σου δίνεται η ευκαιρία να ξεφύγεις. Μπορείς να τα αφήσεις όλα πίσω σου, να ζήσεις σαν άνθρωπος. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι να αδιαφορήσεις για όλους τους άλλους. Να βάλεις το συμφέρον σου πάνω από τους συνανθρώπους σου. Θα το έκανες;
Ίσως να μην είναι η δική μας ιστορία, είναι όμως η ιστορία των γονιών μας και των παππούδων μας. Και κάπως έτσι, από γενιά σε γενιά, η νοοτροπία αυτή ρίζωσε βαθιά μέσα στην κοινωνία μας: το προσωπικό μας συμφέρον είναι πιο σημαντικό από το συμφέρον του τόπου μας και του λαού μας. Όχι γιατί είμαστε διεφθαρμένοι από τη φύση μας, αλλά γιατί μάθαμε να ζούμε όπως τα αγρίμια στη ζούγκλα: ο θάνατός σου, η ζωή μου. Φυσικά η φτώχεια δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο. Ωστόσο, η ελληνική κοινωνία, σε σύγκριση με την υπόλοιπη Ευρώπη, βρίσκεται ακόμα στο εφηβικό της στάδιο. Το σύγχρονο ελληνικό κράτος μετρά λιγότερο από δύο αιώνες ζωής. Στο σύντομο αυτό χρονικό διάστημα, η ελληνική κοινωνία ήταν διασπασμένη σε δύο πόλους: την αριστοκρατία και το φτωχό λαό. Δεν υπήρξε ποτέ πραγματική μεσαία τάξη: ένα σύνολο μορφωμένων, ευκατάστατων πολιτών με τη θέληση και την ικανότητα να ορίσει το μέλλον της χώρας μέσα από την ασχολία τους με τα κοινά και την πολιτική. Οι πολιτικοί που μας κυβέρνησαν προέρχονταν σχεδόν κατά από αποκλειστικότητα από την αριστοκρατία – δεν είναι δύσκολο να φανταστούμε ποια συμφέροντα εξυπηρετούσαν και πόσο εύκολο ήταν για αμόρφωτους, εξαθλιωμένους αγρότες, τεχνίτες και εργάτες να ελέγξουν την ηγεσία της χώρας. Ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού του νέου αυτού κράτους έφτασαν από την Τουρκία ως πρόσφυγες το 1924 με την ανταλλαγή πληθυσμών – ανάμεσά τους και οι προπαππούδες μου. Το κράτος τους πέταξε στις χειρότερες περιοχές, μακριά από τα τότε αστικά κέντρα, και τους ξέχασε εκεί, να ζούνε σε άθλιες συνθήκες. Τα παιδιά αυτών των ανθρώπων είναι οι παππούδες και οι γονείς μας, που καλούνται σήμερα να δείξουν σεβασμό και εμπιστοσύνη στο ελληνικό κράτος που τότε τους απέρριψε ως ανθρώπινα σκουπίδια.
Χρειάζεται να πω κι άλλα;
Ας μην κοροϊδευόμαστε, όλες οι χώρες πέρασαν τα ίδια και χειρότερα, και υπάρχουν ακόμα και σήμερα άνθρωποι που επιβιώνουν σε συνθήκες πολύ χειρότερες απ’ ό,τι μπορούμε να φανταστούμε. Το γεγονός όμως παραμένει πως η Ελλάδα, αν και κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, απέχει έτη φωτός από τις ανεπτυγμένες ευρωπαϊκές χώρες του Βορρά. Η Ευρώπη πέρασε πολλά στάδια για να φτάσει στη σημερινή ευημερία της και δυστυχώς η Ελλάδα εκείνα τα χρόνια δεν υπήρχε ακόμα σαν κράτος. Η αλλαγή παίρνει χρόνο και για να αλλάξει μια χώρα πρέπει να της δοθεί ο χρόνος να αναπτυχθεί. Η αλλαγή απαιτεί θυσίες, γενιές ολόκληρες χαμένες. Και η αλλαγή δεν είναι ποτέ στα χέρια μας.
Οι πολιτικοί και οι δημοσιογράφοι ανά τον κόσμο έθρεψαν το μίσος των ξένων προς τους Έλληνες: τους είπαν πως ζούμε εις βάρος τους, κάνοντας πάρτι με τα χρήματά τους. Εγώ δεν βλέπω κανένα πάρτι στην Ελλάδα. Αυτό δεν σημαίνει πως δεν κατασπαταλήθηκαν χρήματα που έπρεπε να έχουν επενδυθεί σε έργα υποδομών. Δεν τα φάγαμε όμως μαζί. Οι τσέπες οι δικές μου είναι άδειες. Το μέλλον το δικό μου είναι χαμένο και ο κόπος μου άκαρπος. Η μισή Ευρώπη, ο μισός πλανήτης, επωφελείται της μιζέριας του άλλου μισού. Ο εύπορος Βορράς είναι ευτυχής με την ευημερία του, κι ας βασίζεται στις πλάτες του φτωχού Νότου. Η διαφθορά για την οποία μας κατηγορούν δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο: ο νόμος της ζούγκλας έχει γίνει κανόνας στο σύγχρονο κόσμο. Κι αν δεν αλλάξουμε εμείς τη χώρα μας, έστω με τίμημα τη ζωή μας που θα χαραμιστεί σε μια χώρα που δεν προσφέρει καμιά προοπτική, δεν θα την αλλάξει κανένας.
[English]